Buồn ghiền!
Nhìn cái mặt tôi, thầy bói nào mà đoán được tôi là người hay buồn. Má tôi kể, hồi nhỏ, tôi là đứa trẻ được cả xóm chuyền tay bồng ẵm nựng nịu bởi cái miệng tôi lúc nào cũng cười, mắt tôi cũng cười, đến cả nước da sáng trưng như vừa té vô thau bột như cũng tung tóe cười khiến mấy người già ai cũng bảo: "Sanh được con như vậy là mần ăn khá lắm, vợ chồng mày rồi sẽ phất lên mấy hồi, giàu có cho coi". Vậy mà ba má tôi có giàu đâu? Ừa, nếu xét dễ dãi, rộng rãi ra thì gia đình tôi cũng đủ ăn (đơn giản), đủ mặc (lành lặn). Trên cái mặt bằng nghèo rớt... đủ thứ thời bấy giờ thì chắc nhà tôi cũng được hào phóng xếp vào loại "giàu" so với dòng họ và cái xóm nghèo hết lốc của xứ tôi.
Sở dĩ ba má tôi "giàu" tới cỡ đó rồi thôi, không giàu thêm được nữa chắc là vì tôi càng lớn lên càng ít cười.
Nụ cười tôi mỗi ngày càng tỉ lệ nghịch với sự phát triển của nhận thức – những nhận thức non nớt, bản năng và đầy tự ngã.
- Khi nhìn con chó cưng quen thuộc của mình nhe răng cắn nhau chí tử với một con chó lạ chạy qua xóm, tôi nhớ hoài hình ảnh hàm răng và tiếng gầm gào dữ dội của nó, từ đó trở đi tôi không thể cười với nó dễ dãi như trước nữa.
- Khi ông dượng say xỉn, bế thốc tôi lên và tung hứng, mùi rượu nồng nặc bốc ra phả vào mũi tôi, từ đó tôi không cười dễ chịu khi dượng bế và tung hứng như trước nữa.
- Khi bà cô bán quán tán bốp vào mặt một thằng bé bán cà rem vừa lẻn vào quán ăn cắp gói mì, rồi cũng bàn tay ấy bốc kẹo đưa cho tôi, tôi cầm viên kẹo mà không cười cám ơn tíu tít như trước nữa.
Cười ít đi thì tôi bắt đầu có thêm một thứ khác để lấp cho đầy cái kho cảm xúc. Đó là buồn.
- Khi nhìn bà ngoại gầy ốm nằm trên giường bệnh, không còn đi nổi để dắt tay tôi ra vườn (hái bất cứ trái gì dù còn đang non xanh hay già chín mà tôi đòi hái) nữa, tôi biết lủi thủi buồn…
- Khi chị Tư của tôi bị chồng đánh, ôm đứa con đỏ hỏn về nhà dì tôi ở, mỗi lần nhìn chị ngồi chúi trong góc nhà cho con bú mà nước mắt chảy dài rớt xuống bàn tay bé xíu huơ huơ của em bé, tôi biết im ỉm buồn…
- Khi chú Út tôi đi làm ruộng đồng xa, trúng gió chết trong chòi, không ai hay; nhìn thấy người chú thân quen hằng ngày hiền như cục đất, làm lụng luôn tay, chưa bao giờ có được một bộ quần áo mới, nay chỉ còn là cái ảnh trên bàn thờ với đám tàn nhang trắng rớt, tôi biết chới với buồn…
Lớn lên, tôi buộc phải đối diện với biết bao nỗi buồn (không thể kể hết, nếu kể hết ra thì tôi sẽ biến thành "nhà văn lâm tặc" bởi phải tốn đến mấy khu rừng cho việc làm giấy để viết, để in). Buồn hoài riết rồi tôi đâm ra lúc nào cũng chuẩn bị cho mình một tư thế sẵn sàng buồn, khi không có chuyện gì buồn thì tôi sưu tầm những nỗi buồn vơ vất:
- Ra phố, nhìn các quán ăn treo lủng lẳng mấy cái đầu chó, đuôi bò, sườn heo... nhờn nhẫy mỡ và những lời rao "tùng xẻo", "tái sống", "thui, trui".v.v... làm tôi ớn lạnh nghĩ đến cái nghĩa địa bao tử của mình. Vậy là buồn! Buồn vì hầu như cả thế giới không mấy ai buồn vì chuyện này, thiên hạ xem chuyện giết chóc, sát hại các loài vật không phải là tội ác, đó là chuyện đương nhiên theo thuyết Vật dưỡng nhơn. Tôi đã từng chứng kiến cảnh con bò khóc ròng ròng, hai hàng nước mắt ướt cả một vùng lông vàng sẫm dưới hai con mắt to tròn buồn quặn thắt, bốn chân run bây bẩy khi thấy con người chuẩn bị đập đầu làm thịt nó, vậy mà tôi vẫn nhóc nhách nhai thịt bò trong quán phở nặc mùi, cười nói nhi nhiên. Cái óc liên tưởng của tôi có thể liên tưởng đến cả những chuyện ngoài Thái dương hệ, nhưng từ chối liên tưởng từ miếng thịt bò đến giọt nước mắt của con bò! Tôi buồn mình, buồn vì cái khâu BIẾT vốn đã dở mà cái khâu THỰC HÀNH CÁI BIẾT lại càng dở hơn. Nỗi buồn kiểu như vầy thì biết mở miệng nói cùng ai trong cái thế giới mà đa số người ta chỉ quan tâm đến nguồn cung cấp protit và lipit trong động vật. Nói ra không chừng còn bị mắng: Cả thế giới người ta đang sống như thế, ăn uống như thế mà tồn tại, "you" có khùng không? Đừng có lăm le đem tương chao tàu hủ, rau củ… chọi vào thành trì thịt cá của cả nhân loại này!
- Tôi yêu quí, tôn trọng và nể phục những tập tục văn hóa; cũng cảm được cái hay cái thâm thúy của nghệ thuật ẩm thực; cũng reo hò rần trời mỗi mùa thi đấu thể thao; nhưng tôi không thể nào tôn vinh lễ hội đâm trâu là một tập tục văn hóa, vạt một mảng đầu rồi nạo từng muỗng óc con khỉ còn sống để ăn gọi là nghệ thuật ẩm thực, hay khi không thù không oán, đánh đấm chí tử vào mặt nhau cho vỡ hàm tét mặt mà cả thế giới say sưa gọi là thể thao như môn quyền Anh. Buồn "sô-lô" kiểu này, nói ra thì bị mắng, cho là khùng; viết ra, nhẹ thì không ai in, biên tập cắt, nặng hơn là bị qui chụp, nặng hơn nữa là bị các nhà phê bình đánh cho buồn chết ngắc. Buồn không thể tả.
- Đến sở làm, thỉnh thoảng bắt gặp những nụ cười chơm chởm hàm cá sấu, dăm ánh mắt phảng phất bầu trời cú vọ diều hâu, vài cái đầu thấp hơn cái miệng mà cứ vêu vao huênh hoang về chất xám... Tôi buồn! Tôi buồn không phải vì mình bị cá sấu, diều hâu dòm ngó đến, tôi là nhân vật nằm ngoài tầm phủ sóng của họ, bởi vì tôi theo chủ nghĩa vô tranh, lại chẳng có khả năng giành giật cái gì với ai, chẳng hơn ai điều gì nên trong mắt ai tôi chỉ là một cái móc áo, một hình nhân biết phận, đi tới đi lui cũng không vướng mấy chỗ trong lối đi ở công sở nên cũng không ai thương ghét. Tôi buồn vì tất cả những người ấy không hề băn khoăn gì về họ. Băn khoăn về mình là điều xa xỉ, người ta có thể hoang phí cả cuộc đời nhưng rất tiết kiệm những phút kiểm lại mình (dẫu quí nào cũng ngồi tính toán từng cái gạch đầu hàng trong bản tự kiểm xếp loại thi đua nộp cho sếp). Họ luôn đinh ninh họ là người biết sống, khôn ngoan và trên hết là người luôn luôn phải, không có gì sai trái cả, mọi hành xử đều hợp lý và hợp thời, nếu thi thoảng có ai đó nhận ra rằng mình đã từng sai lầm thì đó là do… hoàn cảnh! Nếu tranh luận với họ tôi thua là cái chắc, bởi bề nổi cuộc đời luôn đứng về phía họ, các "chủ nghĩa" luôn đứng về phía họ và cả thế giới này chấp nhận họ như thế. Cũng có những lúc tôi phát bực, cũng cảm thấy căm ghét những kẻ xấu, nhưng chợt nhớ lời Đức Phật dạy rằng: Khi cầm một nắm muối bỏ vào trong ly nước, nước sẽ mặn chát, nhưng khi cầm một nắm muối bỏ vào một dòng sông, nước sông vẫn không mặn. Do lòng mình hạn hẹp (như nước trong ly) thiếu bao dung nên mới mặn chát giận hờn, oán ghét. Vậy là để phấn đấu từ ly nước đến dòng sông, tôi tập "quán từ bi", ráng không ghét ai, tập riết rồi cũng quen dần. Và rồi… vì "tu" thiếu trí tuệ lại không đến nơi đến chốn nên từ việc "không ghét" tôi thò luôn một chân vào "đồng thuận". Tôi ngày càng "hòa đồng" với mọi người. Đôi khi vô minh tạm lắng, ngồi ngẫm lại, tôi buồn vì cái sự hèn, sự bất lực, sự cố đấm ăn xôi của mình hết sức (quả đấm thôi sơn mà gói xôi chỉ là dăm hạt vụn!). Hằng ngày, tôi nhấm nháp những hạt xôi ôi và nghiền ngẫm về quả đấm, về sức "chịu đựng" (chính xác là chịu nhục) của mình. Tôi cun cút, cay đắng buồn! Thấy mình và mọi người cứ xà quần lùng nhùng tồn tại và "cố gắng vươn lên" (lên đâu?) một cách tội nghiệp. Để khi về già, về hưu, chịu vài cơn bệnh, sống chết trong gang tấc rồi mới ngoảnh lại mở mắt thấy mọi thứ phù du, thấy những điều nông nổi của mình thời ngang dọc mà hối thì đã muộn, mình chỉ còn là nhúm da thịt nhăn nheo, của nợ dưới mắt con cái, người thân. Tôi xa xót thương mình và tội nghiệp cho mọi người xung quanh. Thơ, nhạc có câu "yêu không dám ngỏ" tôi thì thấm thía nỗi lòng "thương không dám nói", bởi nếu nói ra cái lòng thương này của tôi đối với chính tôi, với mọi người, thì chắc tôi sẽ là một cái xác không còn răng, bị cắt lưỡi, chết sình trong ao nước bọt của mọi người. Họ sẽ bảo tôi cà chớn, ảo tưởng, dạy đời, lên mặt... Ngu một mình mà cứ tưởng thiên hạ tập thể kém thông minh. Buồn không dám nói!
- Kẹt xe giữa đường vì một tai nạn giao thông, thấy người bị nạn chết vì không được đưa đi cấp cứu kịp thời do nhiều người hiếu kỳ bu quanh tò mò coi ngó, tôi ấm ức tức bực buồn! Không hiểu tại sao dân mình kỳ vậy, có gì vui đâu mà chen chúc vô coi, coi rồi về nhà than rằng bị ám ảnh không ăn ngủ được, họ đâu nghĩ rằng chính họ vừa gián tiếp tham gia vào một vụ giết người! Có biết bao những điều tương tự như thế! Người ta hồn nhiên phạm tội cũng như những đứa bé vô tư bắn nát đầu những con chim sẻ đang nhảy nhót trên cành, chẳng để làm gì cả, chỉ để chơi thôi. Và lạ là không mấy ai cho đó là những điều không nên làm, mọi người cho đó là chuyện bình thường. Hỡi ôi, than ôi… những điều "bình thường" trong cuộc sống! Buồn vì những điều "bình thường" như thế thì có bất thường không? Buồn tức tưởi!
- Đi thăm một người bạn, nghe bạn kiêu hãnh khoe: "Con tao học giỏi lắm!" Tôi đứng lặng nhìn cái góc học tập của "thần đồng", nhìn cháu bé 9 tuổi mặt già như con rối, còng lưng bên đống sách vở mà xót khô cả mắt! Tuổi thơ của cháu bị xay nhuyễn, nhào nặn để thành cái câu khoe, cái hất mặt của cha mẹ cháu với bàn dân thiên hạ. Khi trẻ con đang là những thiên thần thì cha mẹ bắt thiên thần nhốt vào trong cặp, khi thiên thần mon men vào con đường ác quỉ thì cha mẹ sắm xe, sắm "lưỡi hái" cho ác quỉ vùn vụt trên đường. Ai cũng thương con mà hóa ra hại con thì không không biết. Thương tâm nhất là đời này kiếp này người ta đau khổ mà vẫn không nhận ra nguyên do đưa đến khổ đau chính là sự tăm tối của mình. Con muỗi độc đang đeo cắn mình mà không lo phủi đi, cứ nhao nhao chửi mắng ông Vệ sinh phòng dịch sao không xịt muỗi, ông Giao thông công chánh sao để cống rãnh ứ nước nghẹt đường làm cho muỗi sinh sôi... và khi chính mình "cố tình" để cho muỗi đốt, bị bệnh, nằm bệnh viện rồi thì kêu rêu sao bác sĩ y tá kém tinh thần y đức! Vân vân và vân vân ... cứ thế! Ôi buồn. Buồn nghẹn!
- Nửa đêm thức dậy nhìn con gái ngủ ngồi bên bàn học, cảm thương con vô phước sinh nhằm thời "cải cách giáo dục", đày đọa tuổi thơ! Lạ thiệt, thời nay có những điều ai cũng thấy, ai cũng biết, ai cũng bất bình, và… ai cũng chịu đựng để như vậy, làm theo vậy. Ừa, mà có gì lạ đâu, mỗi ai đó trong chúng ta đều nghĩ rằng mình chỉ là một cái bánh xe trong guồng quay của cỗ máy khổng lồ, không quay theo là nát nghiến. Đổ thừa ai đây? Kết tội cái gì đây? Đành chắc lưỡi thở dài mang hơi hiền triết mà bảo rằng "thế thời nó thế!". Buồn hèn!
- Ngán ngẫm cuộc đời lả tả nỗi buồn nhiều như những tờ vé số không trúng, tôi lẩn thẩn đi chùa, khoác cho mình một niềm tin linh thiêng rằng nơi ấy dòng buồn sẽ được lắng. Ngày xưa - khi chưa qui y, chưa là phật tử - khi buồn, lên chùa là lòng tôi lắng lại. Sau khi qui y trở thành phật tử rồi (chú ý: phật tử nhưng chưa hiểu mấy về Phật Pháp) khi buồn, lên chùa tôi lại thấy buồn hơn. Bây giờ, tự cho là mình có hiểu biết chút ít về Phật Pháp, đáng lẽ lúc lên chùa tôi sẽ bình tâm không khó chịu với buồn vui và đừng cầu mong lên chùa cho đỡ buồn mới phải, đằng này ngu dại, tôi lại loay hoay vác cái buồn vô chùa ngồi tỉa tót; càng tỉa nó càng nảy lộc đâm chồi. Mượn giáo lý suông suông hòng "cắt đứt"... Cắt chưa kịp đứt mà 72 cái đầu khác đã hườm sẵn lên khuôn. Lại thảm hại buồn! Buồn tận mạng!
- Đến lên chùa mà cũng không bớt buồn thôi thì đành rớt về trần thế đông người, với con người cõi tục, với bạn bè thân quen quanh ta vậy. Nằm nhắn tin than với bạn rằng buồn, bạn nào cũng lật đật hỏi: "Có chuyện gì vậy? Ai làm mày buồn? Mày thiếu tiền nuôi con phải không?" Biết trả lời làm sao với bạn? Ở đời, ai cũng buồn vì một lý do cụ thể nào đó chứ, buồn vì một điều gì đó liên quan, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mình, danh phận của mình, thậm chí kể cả nỗi buồn thi sĩ, buồn chỉ vì "Hôm nay trời nhẹ lên cao" thì cũng là hiểu được. (Dẫu thi sĩ bảo "Tôi buồn chẳng biết vì sao tôi buồn" nhưng người đọc vẫn hiểu được vì sao thi sĩ buồn; và dẫu thi sĩ bảo "Lòng không sao cả…" nhưng người đọc vẫn hiểu được lòng Xuân Diệu có sao rồi) Đằng này những nỗi buồn của tôi không thể so với nỗi buồn thi nhân, chẳng thể so với nỗi buồn chính nhân, quân tử, chẳng thể so với nỗi buồn hiền triết cao minh…. Những nỗi buồn cứ lửng lơ nửa đời nửa đạo như thế thì làm sao mà nói ra cho ai thông cảm, chia sẻ cùng mình được?! Vậy là chán ngán buồn! Mà trời ạ, đây đúng là nỗi buồn tan nát nhất, bởi dù sao tôi cũng mang trong người một trái tim yếu đuối, lúc vênh váo cô đơn tôi tự cho là mình buồn bẩm sinh nên đủ khả năng, dư sức sống buồn, chẳng cần ai thông cảm, nhưng thiệt lòng đôi khi nằm khóc mướt khi cứ phải nuốt nghẹn tức tưởi mãi khối buồn một mình! Buồn vật vã!
Thôi thì buồn quá, chẳng làm gì, chẳng đi đâu nữa, giở tờ báo ra nằm đọc giải sầu, đành giải quyết "chuyện vĩ mô" bằng một cái chắc lưỡi. Nhưng ôi trời! Tôi thành thật khuyên bạn nào đang buồn cái sự đời như tôi thì xin đừng đọc báo thời nay, bởi vì buồn lắm! Buồn rũ luôn. Không chỉ buồn vì những việc xấu người ta đưa lên báo, mà còn buồn vì quá nhiều thứ bị đánh tráo, lệch lạc tùm lum.
Với tâm hồn đa đoan như thế, tôi cứ sống trong thế giới buồn. Gặp chuyện gì cũng buồn, nghe cái gì cũng buồn, thấy cái gì cũng buồn, mà buồn nhất là không ai buồn với mình, buồn lẻ loi, đơn độc. Tóm lại là cứ độc hành trên con đường buồn miên viễn. Hình như tôi có nhu cầu buồn, buồn riết rồi ghiền! Những lúc bão hòa buồn, ngồi ngẫm lại, tôi thấy... buồn cho mình hết sức(!) vì cái mà thiên hạ cho là vui thì tôi lại thấy buồn, cái mà thiên hạ cho là đúng thì tôi lại thấy sai, cái mà thiên hạ cho là hay thì tôi lại thấy dở, cái mà thiên hạ tung hô tở mở thì tôi lại thấy phù phiếm, tào lao. Tóm lại là tôi "gan trời" dám nghĩ rằng cả thế giới này sai bét hết trơn rồi mà hổng ai hay, hay nói đúng hơn là cũng có nhiều người hay nhưng họ cũng như tôi, ôm nỗi niềm mà trôi nổi… và chỉ biết… BUỒN thôi!
Để kết thúc cho cái khúc buồn ghiền này, tôi phải thanh minh một chút vì sao tôi cứ trau chuốt nỗi buồn mà không trang điểm niềm vui, kẻo thiên hạ lạc quan mắng rằng tôi bi quan yếm thế, triết học bảo rằng tôi chẳng hiểu gì về "hai mặt đối lập tồn tại song song"…
Sẽ bất công nếu như ta chỉ cày xới những nỗi buồn và bỏ hoang những niềm vui. Niềm vui như không khí và nỗi buồn như thức ăn; không khí dẫu trong lành đến mấy thì cũng vậy vậy thôi, chớ còn thức ăn thì muôn màu muôn vẻ. Ai cũng biết là không khí cực kỳ quan trọng trong đời sống của mình hơn thức ăn (người ta có thể nhịn ăn vài ngày nhưng không thể nhịn thở vài phút) nhưng người ta sẵn sàng lao vào hít không khí ô nhiễm, khói bụi độc hại để chăm chút cho bữa ăn của mình thêm chút ngon lành. Người ta hướng đến niềm vui nhưng săm soi nỗi buồn rất kỹ. Văn học nghệ thuật thường thành công với nỗi buồn hơn nên ngòi bút của chúng tôi thường thâm canh trên những mảnh đất đầy trăn trở.
Sống trong cuộc đời vui buồn lẫn lộn như thóc và gạo trong cái sàng mà bà dì ghẻ trộn cho cô Tấm; tôi chẳng giỏi giang cần mẫn xúc được con tép nào cho ai đó đổ đi, nhưng cũng đèo bòng ngồi khóc cù bơ cù bất, và cũng có ông Bụt hiện ra, nhưng khi nghe tôi trình bày "buồn cảnh" của mình thì ông Bụt đành bó tay: "Những nỗi buồn liên tu bất tận của con ta chưa đủ khả năng giải quyết nổi. Chắc ta phải về lên đời bộ vi xử lý của mình, thêm ram, nâng cấp đủ thứ mới có thể giúp được con... à mà không, chắc là sẽ giúp được đời con đời cháu của con"! Thế là tôi đành ngồi nhặt thóc, nhặt mãi những nỗi buồn để hy vọng còn lại ròng rặt những niềm vui.
Mà khi đã nhặt thóc ra thóc, gạo ra gạo rồi, đã thấy nỗi buồn và niềm vui "tồn tại song song" rồi thì tôi lại mắc cười nhớ ra rằng gạo vốn từ thóc, thóc dễ ợt là thành gạo. Lại vỡ lẽ lần thứ 84.000, câu kinh nhà Phật: "Sắc bất dị không, không bất dị sắc; sắc tức thị không, không tức thị sắc…"
Vỡ lẽ là vỡ lẽ vậy thôi chớ tôi vẫn tiếp tục ngoan cố buồn (nếu tính hết những lần vỡ lẽ trong đời, gom lại thì tôi đủ làm một vụ hơn cả Big-bang!).
Tóm lại, buồn mà ghiền thì đâu có luật nào cấm. Buồn ghiền rồi thì thế nào cũng đến lúc lậm vui. Và cuộc đời này thì vốn lòng vòng như thế. Ai muốn thoát ra thì đi hỏi những vị thiền sư. Mà chắc là ít ai muốn thoát ra và thoát ra cũng khó.
TP.HCM ngày 20-4-2006
Theo Blog Thu Nguyệt
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét